«Προϋποθέσεις για δημιουργική εξειδίκευση»

Σήμερα ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης της επιστήμης και της τεχνολογίας παρουσιάζεται με τη μορφή της εξειδίκευσης. Εξειδίκευση ορίζεται ως η κατοχή, σε ατομικό επίπεδο, γνώσεων και η μεθοδική ενασχόληση με ένα συγκεκριμένο τομέα της επιστήμης, της τεχνολογίας, της τεχνικής με απώτερο σκοπό την καλύτερη απόδοση του. Παρά τις θετικές συνέπειες που επιφέρει η διαδικασία αυτή στο άτομο, για το επίπεδο των ειδικών γνώσεων του σχετικά με ένα αντικείμενο, δεν εκλείπουν και οι αρνητικές. Όσοι κάνουν λόγο για τις επιπτώσεις της εξειδίκευσης επισημαίνουν κυρίως την πνευματική μονομέρεια. Ποιες είναι, λοιπόν, οι προϋποθέσεις  προκειμένου να αποφευχθεί η εν λόγω επίπτωση;

Η επιδίωξη πολύπλευρης μόρφωσης για τη διαμόρφωση καλλιεργημένων συνειδήσεων εκ μέρους του ατόμου, είναι μια ενέργεια η οποία θα το αποτρέψει από την πνευματική μονομέρεια. Φυσικά, η  ενέργεια αυτή, εκτός από ατομικές, έχει και κοινωνικές προεκτάσεις. Το μη προσκολλημένο σε έναν τομέα άτομο εκφράζει το ενδιαφέρον του για τις πολιτικές εξελίξεις, διαθέτει την ισχύ να διαμορφώσει υπεύθυνη προσωπική άποψη για όλα τα κοινωνικά ζητήματα με αποτέλεσμα να ανήκει στην κατηγορία των ώριμων πολιτών χωρίς να μετατρέπεται εύκολα σε «τυφλό» οπαδό. Μάλιστα, μαθαίνει να μην αποποιείται των ευθυνών του απέναντι στους υπόλοιπους και γενικότερα στην κοινωνία, και κατανοεί πως το αποκλειστικό μερίδιο ευθύνης του βρίσκεται στον τομέα του.

Μια εξίσου σημαντική προϋπόθεση για να είναι η εξειδίκευση δημιουργική και να μην προωθεί την πνευματική μονομέρεια, αποτελεί η δημιουργική εκμετάλλευση του ελεύθερου χρόνου, με την αξιοποίηση των κλίσεων και των τάσεων και την ενίσχυση διαπροσωπικών σχέσεων. Με αυτό τον τρόπο, το άτομο κατορθώνει να αξιοποιήσει κατάλληλα τη δημιουργικότητα που διαθέτει, επειδή εκμεταλλεύεται σε φυσιολογικό βαθμό όλες του τις κλίσεις και δεξιότητες ενώ παράλληλα δεν παραγκωνίζει τα πράγματα που αγαπά. Επιπλέον, οι διαπροσωπικές σχέσεις του ατόμου μπορούν να ενισχυθούν, με τη συνεργασία του με άτομα άλλων ειδικοτήτων και τη συμμετοχή του στα κοινά. Έτσι, διευρύνονται οι γνώσεις του σχετικά με διαφορετικούς τομείς, ενώ ταυτόχρονα εκφράζει το ενδιαφέρον του για τα κοινωνικά προβλήματα και την πρόοδο της κοινωνίας. Επομένως, κατορθώνει να αποκτήσει μια οργανωμένη και σφαιρική αντίληψη των πραγμάτων και του κόσμου.

Ο απεγκλωβισμός της παιδείας από τους στενά επαγγελματικούς στόχους αποτελεί μια από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις  προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος της εξειδίκευσης που οδηγεί σε πνευματική μονομέρεια. Η παιδεία που παρέχεται πρέπει να είναι ανθρωπιστική για να επιτυγχάνεται η ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας. Το άτομο αποκτά πνευματική καλλιέργεια και διευρύνονται οι ορίζοντες των γνώσεών του με αποτέλεσμα να διαθέτει την κατάλληλη μόρφωση που απαιτείται προκειμένου να ενταχθεί στην κοινωνία ως εργαζόμενος. Επιπροσθέτως, η ανθρωπιστική παιδεία εξευγενίζει την ψυχή και διαπλάθει σωστά τον χαρακτήρα, ώστε το άτομο να διαθέτει το γνώθι σαυτόν για να επιλέγει τα σωστά για το ίδιο, αλλά και να γνωρίζει πως θα διαχειριστεί οποιαδήποτε κατάσταση παρουσιαστεί στη μετέπειτα ζωή του.

Συνοψίζοντας, η επιδίωξη μιας πολυδιάστατης μόρφωσης, η οποία να θέτει ως κύριο στόχο την γνωσιολογική ανάπτυξη του ατόμου σε όσο δυνατόν περισσότερους τομείς σε συνδυασμό με την παροχή ανθρωπιστικής παιδείας και τη δημιουργική εκμετάλλευση του ελεύθερου χρόνου χωρίς να παραγκωνίζονται οι προσωπικές κλίσεις και οι τάσεις, οδηγούν στη συγκρότηση μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας η οποία εύλογα θα μπορεί να χαρακτηριστεί πνευματικά, ηθικοκοινωνικά, πολιτικά και καλλιτεχνικά καλλιεργημένη.

Ι.Π.Πούλος